Tlenoterapia hiperbaryczna była stosowana w różnych formach od XVII wieku, ale zyskała szersze uznanie ze względu na swoje kliniczne zastosowania medyczne na początku XIX wieku. Od tego czasu ta innowacyjna technologia pomogła wielu pacjentom w leczeniu licznych problemów zdrowotnych, w tym skutków ubocznych radioterapii. Radioterapia to leczenie raka, które wykorzystuje wiązki promieniowania do bezpośredniego niszczenia komórek nowotworowych i zmniejszania rozmiaru guza. Poczyniono postępy w zakresie czasu trwania sesji radioterapii i sposobu dostarczania promieniowania do tkanki docelowej. Dzięki dokładniejszemu ukierunkowaniu na guzy, uszkodzenia otaczających tkanek zostaną zminimalizowane. Postępy te pomagają zmniejszyć powikłania i rozszerzyć zastosowanie radioterapii w różnych schorzeniach. Jednak nawet przy tych postępach zdrowa tkanka otaczająca guz może zostać naruszona, co może powodować nowe objawy. Uraz popromienny jest powszechny.
Rodzaje uszkodzeń tkanek popromiennych
Radioterapia, choć jest skutecznym leczeniem wielu nowotworów, może prowadzić do stanu znanego jako martwica popromienna — obumarcia zdrowych tkanek w wyniku wcześniejszej ekspozycji na promieniowanie. Stan ten jest często związany z późnym uszkodzeniem popromiennym, określanym również jako utajone lub opóźnione uszkodzenie popromienne.
Późne uszkodzenie popromienne
Jednym z wyzwań związanych z późnym uszkodzeniem popromiennym jest to, że lekarze mogą nie rozpoznać go od razu. Objawy uszkodzenia popromiennego mogą pojawić się miesiące, a nawet lata po początkowym leczeniu, co utrudnia pacjentom i personelowi medycznemu powiązanie tych problemów z wcześniejszą radioterapią. Na przykład osoby, które przeszły radioterapię z powodu raka prostaty, mogą odczuwać takie objawy, jak bolesne oddawanie moczu, krew w moczu, nietrzymanie moczu, ból odbytu lub dyskomfort podczas wypróżnień długo po zakończeniu leczenia. Ponieważ objawy te nie zawsze pojawiają się od razu, pacjenci mogą nie łączyć ich z otrzymaną radioterapią.
Efekt fibroatroficzny
Podstawową przyczynę uszkodzenia tkanek popromiennych można wyjaśnić „efektem fibroatroficznym”, który obejmuje utratę komórek macierzystych STEM, rozwój zwłóknienia (pogrubienie i bliznowacenie tkanki łącznej) oraz wzrost stężenia cytokin zapalnych. Te ciągłe uszkodzenia mogą z czasem prowadzić do rozpadu tkanek, jeśli nie zostaną wyleczone za pomocą bezpiecznej i skutecznej interwencji medycznej.
Może wystąpić kilka rodzajów utajonych urazów popromiennych, w tym:
- Zapalenie pęcherza moczowego lub odbytnicy (rak pęcherza moczowego lub prostaty): Pacjenci mogą odczuwać częste oddawanie moczu, ból, pieczenie lub krwawienie w wyniku radioterapii.
- Uraz tkanki popromiennej po mastektomii: Kobiety, które poddają się chirurgicznej rekonstrukcji po mastektomii i radioterapii, są bardziej narażone na powikłania pooperacyjne z powodu słabego krążenia w obszarze napromieniowanym. U niektórych mogą pojawić się otwarte rany na klatce piersiowej, które nie goją się z powodu wcześniejszej ekspozycji na promieniowanie.
- Problemy z zębami lub kością szczęki po operacji raka głowy i szyi: Radioterapia może uszkodzić ślinianki i zmniejszyć przepływ krwi, prowadząc do otwartych ran, licznych ubytków, złamań szczęki i innych problemów mięśniowych lub skórnych. Mogą również wystąpić trudności z połykaniem i sztywność karku.
- Problemy jelitowe po raku jelita grubego i radioterapii: Typowe objawy obejmują biegunkę, parcie na mocz, nietrzymanie moczu i krwawienie z odbytu.
- Zmiany behawioralne po radioterapii raka mózgu: Pacjenci, którzy otrzymali radioterapię z powodu raka mózgu, mogą zauważyć zmiany osobowości, pamięci lub zdolności językowych.
- Uszkodzenie tkanek popromiennych to poważny problem, który wymaga czujnej opieki medycznej, nawet długo po zakończeniu pierwotnego leczenia raka. Zrozumienie ryzyka i wczesne rozpoznanie objawów może pomóc w leczeniu i łagodzeniu długoterminowych skutków radioterapii.
Leczenie uszkodzeń popromiennych za pomocą HBOT
Szacuje się, że jedna trzecia użytkowników hiperbarycznej terapii tlenowej w USA jest leczona z powodu późnych skutków radioterapii. Hiperbaryczna terapia tlenowa była stosowana w różnych formach od XVII wieku, ale zyskała szersze uznanie ze względu na swoje kliniczne zastosowania medyczne na początku XIX wieku. Od tego czasu ta innowacyjna technologia pomogła wielu pacjentom w powrocie do zdrowia po licznych problemach zdrowotnych, w tym skutkach radioterapii.
Tlenoterapia hiperbaryczna jest uznawana przez FDA za metodę leczenia szeregu schorzeń, z których wszystkie są zazwyczaj objęte ubezpieczeniem. Terapia tlenem hiperbarycznym jest zatwierdzona przez FDA w leczeniu utajonych uszkodzeń tkanek popromiennych. Tlenoterapia hiperbaryczna okazała się skuteczna u wielu pacjentów po radioterapii, poprawiając natlenienie uszkodzonych tkanek.
Tlenoterapia hiperbaryczna może być stosowana do leczenia i naprawy uszkodzonych tkanek spowodowanych radioterapią. W Hyperbaric Medical Solutions skutecznie i bezpiecznie leczymy ten stan ponad 3200 razy rocznie.
Badania pokazują, że HBOT łagodzi objawy u pacjentów z urazami popromiennymi
Badania dotyczące wpływu tlenoterapii hiperbarycznej na urazy popromienne wykazały, że HBOT jest bezpieczną metodą leczenia urazów tkanek miękkich w okolicy miednicy wywołanych radioterapią. Objawy zostały złagodzone u ponad 75% pacjentów, a poprawa utrzymywała się przez ponad 6-12 miesięcy po otrzymaniu tlenoterapii hiperbarycznej.
Większość objawów związanych z opóźnionym urazem popromiennym może powodować poważne zakłócenia w codziennych czynnościach pacjenta. HBOT może pomóc złagodzić te objawy. W badaniu przedstawionym przez Cardinal i in., u 84% pacjentów z krwotocznym zapaleniem pęcherza moczowego wywołanym radioterapią nastąpiło częściowe lub całkowite ustąpienie objawów. Wykazano, że HBOT zmniejsza obrzęk, niedokrwienie i stan zapalny tkanek związany z promieniowaniem mózgowym oraz zapewnia neuroprotekcyjne działanie na mózg. Ponadto u pacjentek z rakiem piersi, które otrzymały radioterapię, zaobserwowano zmniejszenie bólu w okolicy ramienia i piersi.
Jak działa HBOT
Tlenoterapia hiperbaryczna wprowadza tlen głębiej do organizmu, ostatecznie dostarczając 10 do 14 razy większą niż standardowa ilość tlenu do uszkodzonej tkanki. Zwiększenie dyfuzji tlenu w organizmie dostarcza składników odżywczych niezbędnych do przyspieszenia gojenia i regeneracji. Inne procesy, zachodzące w organizmie w celu gojenia urazów, obejmują korzyści przeciwzapalne, zmianę ekspresji genów i zwiększenie liczby białych krwinek. Produkcja nowych naczyń krwionośnych i uwalnianie komórek macierzystych również pomagają w gojeniu opóźnionych uszkodzeń popromiennych.
W randomizowanym, kontrolowanym badaniu oceniającym zapalenie pęcherza moczowego wywołane promieniowaniem, objawy zostały złagodzone, a terapia była bezpieczna i dobrze tolerowana. Zabiegi muszą być przeprowadzane w komorze hiperbarycznej klasy medycznej według określonego protokołu, przy użyciu ciśnienia od 1,5ATA do 2,0ATA. Zabiegi są czasochłonne i większości pacjentów zaleca się terapię tlenem hiperbarycznym pięć dni w tygodniu. Zazwyczaj wymagają oni co najmniej 40 sesji, aby osiągnąć rezultaty. Jednak całkowita liczba sesji HBOT może się różnić w zależności od objawów pacjenta i jego początkowej reakcji na leczenie. Zazwyczaj pacjenci zaczynają zauważać zmianę swojego stanu po 12–15 sesjach leczenia.
Badania uzupełniające:
- Delainian. Proces fibroatroficzny wywołany promieniowaniem: perspektywa terapeutyczna poprzez szlak antyoksydacyjny. Radiother Oncol. 2004
- Cooper JS, Hanley ME, Hendriksen S i in. Leczenie hiperbaryczne opóźnionych uszkodzeń popromiennych. [Aktualizacja 10 sierpnia 2022]. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; styczeń 2022. Dostępne na stronie: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470447/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24035333/
- Cardinal, J., Slade, A., McFarland, M. i in. Przegląd zakresu i metaanaliza terapii tlenem hiperbarycznym w krwotocznym zapaleniu pęcherza moczowego wywołanym radioterapią. Curr Urol Rep 19, 38 (2018). https://doi.org/10.1007/s11934-018-0790-3
- Prathivadhi-Bhayankaram, S., , Cooper, J. S. Terapia tlenem hiperbarycznym w martwicy popromiennej mózgu wtórnej do radioterapii stereotaktycznej: seria przypadków. Graduate Medical Education Research Journal. 14 lipca 2022; 4(1). https://digitalcommons.unmc.edu/gmerj/vol4/iss1/7
- Batenburg, M.C.T., Maarse, W., van der Leij, F. i in. Wpływ hiperbarycznej terapii tlenowej na późną toksyczność promieniowania i jakość życia u pacjentek z rakiem piersi. Breast Cancer Res Treat 189, 425–433 (2021). https://doi.org/10.1007/s10549-021-06332-2
- Nicklas Oscarsson, Bernd Müller, Anders Rosén, Pär Lodding, Johan Mölne, Daniel Giglio, Karin M Hjelle, Guro Vaagbø, Ole Hyldegaard, Michael Vangedal, Lisbeth Salling, Anders Kjellberg, Folke Lind, Otto Ettala, Olli Arola, Helén Seeman-Lodding, Wywołane promieniowaniem zapalenie pęcherza leczone tlenem hiperbarycznym (RICH-ART): randomizowane, kontrolowane badanie fazy 2–3,
- The Lancet Oncology, tom 20, wydanie 11, 2019, strony 1602-1614, ISSN 1470-2045.
