Wprowadzenie
Choroby układu sercowo-naczyniowego pozostają główną przyczyną zgonów na świecie, co napędza potrzebę innowacyjnych terapii wspomagających. Tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT) – oddychanie 100% tlenem w komorze ciśnieniowej (zwykle 1,5–2,0 ATA) – podnosi poziom tlenu w osoczu 10–20-krotnie. Umożliwia to dotarcie tlenu do niedokrwionej i hiperperfundowanej tkanki serca, co stanowi fizjologiczną podstawę kardioprotekcyjnego działania HBOT.
Jak HBOT poprawia funkcję mięśnia sercowego
HBOT działa poprzez wiele szlaków molekularnych:
•Modulacja przeciwzapalna – obniża ekspresję HMGB‑1, TLR‑4, NFκB i HIF‑1α, zmniejszając stan zapalny w układzie krążenia i w obrębie całego organizmu.
•Angiogeneza – podwyższa ekspresję VEGF i EGF, promując tworzenie nowych naczyń i naprawę mięśnia sercowego.
•Działanie antyapoptotyczne – hamuje programowaną śmierć komórek w kardiomiocytach, chroniąc mięsień sercowy podczas uszkodzenia niedokrwienno-reperfuzyjnego.
Mechanizmy te działają synergistycznie, poprawiając kurczliwość serca i ogólną sprawność mięśnia sercowego.
Dowody kliniczne: Poprawa frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF)
Frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF) jest kluczowym wskaźnikiem zdolności serca do pompowania krwi. Metaanaliza z 2025 roku opublikowana w British Journal of Cardiology połączyła trzy badania obserwacyjne (195 pacjentów z chorobą wieńcową po reperfuzji). Terapia tlenem hiperbarycznym (HBOT) istotnie zwiększyła LVEF o 4,16% (95% CI 0,97–7,34, p = 0,01) w porównaniu z grupą kontrolną, bez zmiany objętości komór – co wskazuje na rzeczywistą poprawę kurczliwości.
W ostrym zawale mięśnia sercowego, HBOT w połączeniu z reperfuzją zmniejszyła poziom kinazy kreatynowej (CPK) nawet o 35% (p=0,03), jednocześnie poprawiając frakcję wyrzutową lewej komory (LVEF) (p<0,05), co bezpośrednio wskazuje na zmniejszenie uszkodzenia mięśnia sercowego.
HBOT w niewydolności serca i kardiochirurgii
W przypadku przewlekłej niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową (HFrEF) trwające randomizowane badanie ocenia skuteczność HBOT (3 cykle po 10 sesji przy ciśnieniu 2,0 ATA) w połączeniu z terapią „Nowych Czterech Filarów” zgodnie z wytycznymi. Dane retrospektywne potwierdzają już bezpieczeństwo i dobrą tolerancję HBOT u pacjentów z niewydolnością serca.
W kardiochirurgii, przedoperacyjne przygotowanie do HBOT poprawia pracę lewej komory po udarze, zmniejsza pooperacyjne uszkodzenie mięśnia sercowego, skraca pobyt w szpitalu i obniża biomarkery stanu zapalnego (p<0,05). Korzyści te są szczególnie cenne dla pacjentów wysokiego ryzyka poddawanych pomostowaniu aortalno-wieńcowemu (CABG) lub operacji zastawek.
Dodatkowe korzyści sercowo-naczyniowe
HBOT zmniejsza również częstotliwość i czas trwania przedwczesnych skurczów komorowych oraz napadowego częstoskurczu, a także może zmniejszyć ryzyko powikłań neurologicznych po ablacji migotania przedsionków – co stanowi istotną zaletę, biorąc pod uwagę niewielkie, ale poważne ryzyko udaru mózgu związane z zabiegami ablacyjnymi.
Profil bezpieczeństwa
HBOT jest generalnie dobrze tolerowana. Przejściowe urazy ciśnieniowe ucha środkowego i przejściowa krótkowzroczność to najczęstsze działania niepożądane, które zazwyczaj ustępują samoistnie. Poważna toksyczność tlenowa płuc występuje rzadko w standardowych protokołach (≤2,0 ATA, ≤120 minut na sesję).
Wnioski
HBOT to potwierdzona naukowo, nieinwazyjna terapia wspomagająca, która poprawia funkcję mięśnia sercowego w wielu schorzeniach układu sercowo-naczyniowego – ostrym zawale mięśnia sercowego, przewlekłej niewydolności serca, okołooperacyjnych zabiegach kardiochirurgicznych i arytmiach. Dane metaanalizy wykazujące poprawę frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF) o 4,16%, wraz z obniżeniem markerów urazowych i korzystnym bezpieczeństwem, pozycjonują HBOT jako cenne narzędzie w zintegrowanej opiece kardiologicznej.
Aby uzyskać więcej informacji, należy skonsultować się z wykwalifikowanym specjalistą medycyny hiperbarycznej.
Bibliografia i dalsze lektury
Chen, S. i in. (2025). Tlenoterapia hiperbaryczna w chorobie wieńcowej po reperfuzji: metaanaliza funkcji lewej komory. British Journal of Cardiology.
https://bjcardio.co.uk/2025/01/hbot-coronary-artery-disease-meta-analysis/
Heyboer, M. i in. (2025). Tlenoterapia hiperbaryczna: mechanizmy sercowo-naczyniowe i zastosowania kliniczne. Medical Gas Research, 15(1): 12–22.
https://journals.lww.com/medgasres/fulltext/2025/01000/hyperbaric_oxygen_therapy_in_cardiovascular.3.aspx
Liu, R. i in. (2026). Przegląd systematyczny kardioprotekcyjnego i przeciwzapalnego działania HBOT. Undersea & Hyperbaric Medicine, 53(2): 101–114.
https://www.uhms.org/publications/uhm-journal.html
Narodowe Centrum Informacji Biotechnologicznej (NCBI). Terapia tlenem hiperbarycznym w niewydolności serca – ClinicalTrials.gov, identyfikator NCT05823714.
https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT05823714
Towarzystwo Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej (UHMS). Wskazania do HBOT: Choroby układu sercowo-naczyniowego.
https://www.uhms.org/resources/hbot-indications.html
